Trust me
Manipulatie en religieus extremisme ontrafeld in de serie Trust Me
Te bizar
Momenteel bekijk ik een serie op Netflix die heet: Trust Me (Vertrouw me) – The False Prophet. Het is een indringende serie over een kleine groep extreme mormonen, waarbij één man zich als profeet waant en rechtstreekse ingevingen krijgt van God. Die gebruikt hij op een manipulerende wijze om een hele groep vrouwen naar zijn hand te zetten en ermee te trouwen. Te bizar voor woorden, maar toch gebeuren dit soort dingen.
Geef terug
In Jesaja 42:22 staat een aangrijpende tekst over een volk dat is beroofd en uitgeplunderd. Er was niemand die zei: “Geef terug.” Mede door deze serie verdiepte ik mij in manipulatie en controle in de samenleving, het gezin en de kerk. Wanneer je je hierin verdiept, word je geconfronteerd met ernstige misstanden. Het laat zien hoe duistere machten op allerlei terreinen mensen in een wurgende greep houden. Dit gebeurt buiten de kerk, maar ik zeg met klem dat het ook binnen de gemeenten van Christus plaatsvindt. Of in extreme sekten, zoals in deze serie.
Helaas gaat deze vorm van toverij niet aan onze deur voorbij. De brief aan de Galaten waarschuwt hier al voor. Deze geestelijke krachten oefenen hun invloed uit in de kerkbanken en families. Wie hiervoor de ogen opent en onderscheid van geesten ontvangt, ziet de enorme nood. Er lopen veel mensen rond die emotioneel en geestelijk kapot zijn door wat hen is overkomen. Na jaren van strijd en teleurstelling ontbreekt het hen aan de moed om nog te eisen wat hen toebehoort.
Er is ontzettend veel gestolen uit de levens van mensen. Dit vindt plaats in vriendschappen, tussen ouders en kinderen, binnen families en op de werkvloer. De kerk vormt hierop geen uitzondering. Je komt in zo’n situatie onder zware druk te staan. Men doet een beroep op jouw emoties om zaken van je te vragen die niet bij je passen. Je doet dingen die je niet wilt of simpelweg niet kunt. Je voelt je er doodongelukkig bij. Er is een enorme groepsdruk of persoonlijke invloed van de leider of een groep waartoe je behoort.
Geestelijke chantage
We zien vaak vormen van geestelijke chantage die heel vroom verpakt zijn. Iemand zegt dat je dit wel voor de ander over moet hebben als je echt van diegene houdt. Een ouder beweert ziek te worden van jouw gedrag: “Je bent een nagel aan mijn doodskist.” In de kerk hoor je soms dat wie van de Heer houdt, blind naar zijn voorganger of leiders moet luisteren zonder kritiek. Men claimt dan dat de leider de gezalfde van God is en het rechtstreeks van Hem heeft gehoord.
Op deze manier zet men jou onder druk. De gevolgen zijn groot. Er wordt iets kostbaars van je gestolen. Je raakt je blijdschap, je spontaniteit en je onbevangenheid kwijt. Ingrijpende gebeurtenissen leiden tot diepe teleurstelling en conflicten. Je voelt je niet begrepen of zelfs buitengesloten. Het tekent je voor het leven.
De signalen uit de hulpverlening zijn helder. Mensen verlaten hun kerk door dit soort situaties. Naast al het goede dat er gelukkig ook is, gaan helaas ook velen gewond door het leven. Het is veelzeggend dat er steeds meer boeken verschijnen over dit onderwerp. Mensen snakken naar pastorale of psychologische hulp. Ze zoeken een luisterend oor, omdat ze zich in de kou voelen staan. Otto de Bruijne beschrijft in zijn boekje over ex-evangelischen schrijnende voorbeelden waarin gelovigen vertellen hoe manipulatie hun leven verwoestte.
Hun persoonlijkheid kreeg rake klappen. Ze gaven hun beste jaren aan de gemeente en raakten opgebrand. Uiteindelijk vertrokken ze vol teleurstelling, omdat er geen enkel begrip was voor hun situatie. Wat restte was een pijnlijk isolement. Door hun verwondingen durven ze geen nieuwe gemeente meer te zoeken. De angst om opnieuw beschadigd te raken zit te diep.
De klem van structuren
Door een gebrek aan vrijheid, dominerende leiders en knellende verplichtingen raak je gevangen in structuren en verwachtingen. Wat ooit als een bevrijding werd gepresenteerd, bleek later een dwangbuis. De vrijheid van de Geest maakt dan plaats voor de wet. Het gedrag van mensen wordt bepaald door de ongeschreven codes van de gemeente. Je hunkert naar het instemmende knikje en vreest de afkeurende blik of het negeren. Het vindt plaats en het maakt mensen eenzaam en kapot.
Manipulatie en controle zijn uitingen van machten die mensen onder druk zetten vanuit angst. Men is bang om de grip op een kind te verliezen of de controle over een situatie in het gezin of de gemeente kwijt te raken. De kern van deze vijandigheid is de diefstal van jouw persoonlijke vrijheid.
De prijs voor dit machtsspel is hoog. Gezinnen raken ontwricht en huwelijken staan voortdurend onder spanning. Sommige gemeenten scheuren omdat de geest van manipulatie vrij spel krijgt. Niemand durfde te zeggen dat het tot hiertoe was en niet verder. Niemand riep dat de ander alles terug moest geven. Ieder mens krijgt hiermee te maken; niemand is er volledig immuun voor.
De weg naar herstel
Gelukkig hoeft het niet zo te blijven als je zicht krijgt op de geestelijke realiteit. Met deze kennis kun je jouw eigen hart onderzoeken. In deze miniserie wisten sommige vrouwen aan de wurgende greep van de leider te ontsnappen nadat hun ogen waren geopend. Ze vonden gelukkig een luisterend oor, waardoor ze hun vrijheid terugkregen. Wij kunnen als partners, ouders en gemeenteleden ons gedrag toetsen. Je kunt jezelf afvragen hoeveel vrijheid je de ander geeft. Laat je de naaste zichzelf zijn en eigen beslissingen nemen? Leiders moeten nagaan of ze een juk van de schouders van mensen afhalen of het er juist op leggen.
Het antwoord op manipulatie is simpel maar krachtig: maak je los zodra je de betoverende werking ervan doorziet. Aanvaard dit geestelijke juk niet langer. Je bent geroepen om in vrijheid te leven. Er zijn veel teksten die ons aansporen om die tweede mijl te gaan en alles te geven, maar dat mag nooit ten koste van jouw eigen wezen gaan.
Ik zoek naar persoonlijke vrijheid onder leiding van de Geest van God. Daar kan geen mens iets aan afdoen. Zoek God en laat jouw innerlijk door Hem bepalen. Breek met de ongezonde afhankelijkheid van mensen. Spreuken 29:25 leert ons dat vrees voor mensen een valstrik is, maar wie op de Here vertrouwt, is onaantastbaar.
Blijf dicht bij jouw eigen hart. Daar maakt God zijn gedachten aan jou bekend door zijn Woord en zijn Geest. In jouw hart ligt de oorsprong van het leven. Zoek de frisse en originele zalving van de Geest. Zoek jouw eerste liefde en laat die nooit meer roven. Doe wat Hij tegen jou zegt. Wat anderen daarvan vinden, is niet leidend. Jouw geweten is de maatstaf. Wees transparant en zoek de echtheid. Als je dat deelt met de mensen om je heen, word je een bron van inspiratie.
Geen slavenjuk
Stel grenzen en durf een eigen mening te hebben. Durf “nee” te zeggen. Ga de confrontatie aan op plekken waar men jouw vrijheid probeert te ontnemen. Doe dat liefdevol en respectvol, maar houd vast aan wie je bent. Trek die grens en zeg dat het tot hier is en niet verder. Op de plek waar je een stukje van jezelf bent kwijtgeraakt, mag je gaan staan in jouw recht. Zeg tegen de vijand dat hij alles terug moet geven. Houd stand en laat je niet opnieuw een slavenjuk opleggen.
Trust me, helaas kun je niet iedereen vertrouwen. Daarom zegt de Bijbel in 1 Johannes 4:1: “Geliefden, geloof niet elke geest, maar beproef de geesten of zij uit God zijn; want er zijn veel valse profeten in de wereld uitgegaan.” (Herziene Statenvertaling)
Volgens deze tekst is de reden simpel: niet alles wat geestelijk of religieus overkomt, komt ook daadwerkelijk uit een goede bron. De Bijbel moedigt gelovigen aan om hun verstand te gebruiken en boodschappen te toetsen aan de liefde en de waarheid van God.
@wimvanputten
Startpagina