Motherless child
‘Ik ben niet belangrijk. Ik zal altijd alleen zijn.’
Geen veiligheid
Ik was vroeger een groot liefhebber van Eric Clapton. Het ging mij niet alleen om zijn bluesmuziek, maar ook om de teksten die het rauwe, alledaagse leven zo treffend beschreven. Zelf heeft hij ook de nodige ellende meegemaakt, zoals het tragische verlies van zijn vierjarige zoontje Conor. Een van de nummers die mij sindsdien is bijgebleven, is ‘Motherless child’.
De wortels van dit nummer liggen diep in de Amerikaanse bluesgeschiedenis. De openingszin, “I’m a motherless child, and I don’t know right from wrong”, is de kern van dit lied. Het is een soort excuus voor onverantwoord gedrag: de zanger beweert simpelweg niet beter te weten omdat hij nooit een moeder heeft gehad die hem de normen van het leven heeft bijgebracht. Die geestelijke veiligheid is een absolute noodzaak voor elk mens om zich tot een stabiele, volwassen persoonlijkheid te kunnen ontwikkelen.
In de tijd van de slavernij in Amerika speelden moeders vaak een belangrijkere rol voor het overleven van het gezin dan vaders. De afwezigheid van een moeder had daardoor verwoestende gevolgen voor de kinderen; ze verloren letterlijk hun morele kompas en wisten niet meer wat goed of fout was. De afwezigheid van ouders heeft ook vandaag de dag nog grote consequenties. Vaders en moeders zijn onmisbaar en onvervangbaar.
Onverwoestbare liefde
De Bijbel kent een aangrijpende en eeuwenoude tekst: “Kan een vrouw haar zuigeling vergeten, zich niet ontfermen over het kind van haar schoot?”. Dit beschrijft de onbreekbare band tussen een moeder en haar kind. In deze tekst uit Jesaja beschrijft de profeet de sterke, natuurlijke liefde, als voorbeeld voor Gods oneindige liefde. Om dit te verduidelijken vervolgt hij: Zelfs al zouden die het vergeten, Ík zal u niet vergeten.
Vaders en moeders vormen samen het fundament voor opgroeiende kinderen. Maar wat als de vader, de andere helft van dat fundament, er niet meer is? Dat is de harde realiteit voor tienduizenden gezinnen in Nederland. Bij een scheiding blijven de kinderen, zeker als ze jong zijn, meestal bij hun moeder wonen, zonder de aanwezigheid van hun vader.
Hoewel de Bijbel ons dus geruststelt over de moeder, spreken de feiten over vaders vandaag helaas een andere taal. Hoewel ik geen exacte cijfers heb van vaders die definitief de deur achter zich dichttrekken, vertellen de echtscheidingen op zichzelf al een duidelijk verhaal. Met meer dan 12.500 scheidingen in 2023 waarbij minderjarige kinderen betrokken waren, wordt het contact met de vader vaak drastisch anders, haast altijd minder of het stopt zelfs helemaal. Het is dan ook geen toeval dat bijna 16% van alle Nederlandse kinderen opgroeit in een eenoudergezin, meestal bij de moeder. Dit zijn pijnlijke cijfers met vaak verdrietige gevolgen.
De afwezigheid van een vader creëert een leegte die meegroeit met het kind. De gevolgen zijn vaak merkbaar op school. Bij peuters en kleuters zijn er vaak separatieangst en gedragsproblemen. Basisschoolkinderen worstelen dan weer met loyaliteitsconflicten. In hun hoofd spookt de hele tijd de vraag: ‘Is het mijn schuld dat hij weg is?’. Dit kan hun zelfbeeld diep beschadigen. In de puberteit, wanneer zij hun eigen identiteit proberen te vinden, kan het ontbrekende vaderlijke voorbeeld leiden tot identiteitsproblemen en een fundamenteel wantrouwen in relaties. Het is alsof het kind of jongere de basis mist om een gezonde toekomst op te bouwen.
De ‘vaderwond’
Deze onvervulde behoefte aan een vaderfiguur laat een diep litteken achter: de zogenaamde ‘vaderwond’. Dit psychologische begrip staat voor de emotionele schade die het gebrek aan een liefdevolle en veilige vader heeft teweeggebracht. Die wond uit zich in onzekerheid, moeite met het aangaan van hechte relaties en een gebrek aan daadkracht. Hun vader is soms slechts een vage herinnering, het bewerkt een negatief zelfbeeld, dat grote invloed heeft op het leven van het kind. Een negatieve kracht die iemands keuzes en relaties blijft beïnvloeden, vaak zonder dat men het doorheeft. Het is een cyclus van pijn die doorbroken moet worden. Dit moet in de kerk worden onderkend, waar gebed en bevrijding een belangrijke en bevrijdende rol kunnen spelen. Daarom is een goed pastoraal team in een gemeente zo belangrijk.
In ons eigen gezin heb ik met eigen ogen gezien hoe onze volwassen kinderen, zowel in hun jonge jaren als nu ze zelf een gezin hebben, behoefte hebben aan een vader én een moeder. Beiden zijn nodig. Wij hebben allebei een onvervangbare rol in het ouderschap. Geen van ons kan gemist worden. Dit deed me ook nadenken over God. Hoewel wij Hem aanspreken als onze Vader, vervult Hij ook een moederrol. Dat komen we ook tegen in het Woord van God.
Net zoals een moeder haar kind troost en voedt, wordt God beschreven als een trooster. “Zoals een moeder haar kind troost, zo zal ik u troosten” (Jesaja 66:13). Dit beeld toont Gods zachte, zorgzame en intieme liefde.
Een kind heeft dus ook de aanwezigheid van zijn of haar moeder hard nodig om een gezonde identiteit te ontwikkelen. Vaders en moeders zijn beiden onontbeerlijk. Wanneer een van beiden er niet meer is en niet meer zijn of haar rol vervult, zal dit diepe pijn veroorzaken, die zelfs tot op hoge leeftijd voelbaar blijft.
De woorden van John Lennon
John Lennon, de bekende zanger van The Beatles, verwoordt dit hartverscheurend in zijn lied ‘Mother’:
Mother, you had me, but I never had you. I, I wanted you, you didn’t want me. So I, I just got to tell you. Goodbye, goodbye.
Father, you left me, but I never left you. I needed you, you didn’t need me. So I, I just got to tell you. Goodbye, goodbye.
En hij eindigt het lied dan met de woorden:
Mama, don’t go. Daddy, come home. Mama, don’t go. Daddy, come home.
Laten wij er, waar mogelijk, zijn voor onze kinderen. Of ze nu jong zijn of volwassen, ze hebben je nodig.
@wimvanputten