De laatste woorden van Jane Goodall
Hoop, verantwoordelijkheid en geestelijke verbondenheid
Ingrid en ik keken gisteravond naar een bijzondere documentaire op Netflix. Het ging over de beroemde primatologe en onlangs overleden activiste Jane Goodall. Vlak voor haar dood, een paar weken daarvoor, gaf ze nog een diepgaand interview. De documentaire draagt dan ook de veelzeggende titel Famous Last Words.
Ik vond het een inspirerend gesprek. Je ziet een vrouw op hoge leeftijd die terugblikt, en deelt wat ze in haar lange leven in de natuur heeft geleerd en ervaren.
Een roeping vanaf jongs af aan
Jane voelde al vroeg in haar jeugd een roeping op haar leven. Ze is opgevoed in een christelijk gezin, al werden in de documentaire christelijke waarden niet nadrukkelijk benoemd. Er was veeleer sprake van een diepe spiritualiteit die ze heeft ontwikkeld in de bossen van Gombe, Tanzania. Ze omschrijft dat gevoel alsof ze heel dicht bij een grote spirituele kracht is geweest; ze zag het woud als een soort kathedraal. Dit zijn indrukwekkende ervaringen die je in zo’n schitterende ongerepte natuur kunt opdoen. Ze leiden tot het besef dat er een Schepper is, en dat wij ten opzichte van die Schepper – die wij mogen kennen als God, de Vader van de Heer Jezus – een verantwoordelijkheid hebben.
Hoewel er geen puur boeddhistische elementen in haar verhaal zaten, kwamen er wel kenmerken naar voren die ook in dat gedachtegoed belangrijk zijn: mededogen voor de natuur en de medemens, en de erkenning van onderlinge verbondenheid als belangrijke waarden.
Woorden die ertoe doen
Deze vrouw, op de drempel van haar leven, sprak over voor haar heel belangrijke zaken. Wat mensen als laatste willen nalaten, is vaak het meest wezenlijke. We hebben onlangs meer voorbeelden gezien van wereldbekende personen die op hun sterfbed iets over hun diepste overtuigingen deelden, waar ze hun hoop uit putten.
En inderdaad, die hoop is ook voor Jane een belangrijk onderwerp. Het is de kern van haar boodschap, want ze merkt terecht op: “We leven in hele donkere tijden.” Door de grootschalige beschadiging van de natuur en het verdwijnen van levensvormen, ziet ze somber een ontwikkeling, waar wij allemaal verantwoordelijk voor zijn. Ze stelt dat mensen, zonder hoop, zullen vervallen in apathie, in uitzichtloosheid, en zo eigenlijk de zin van hun bestaan kwijtraken.
Ieder mens heeft een taak
Daarom is ze ervan overtuigd dat het voor ons allemaal belangrjjk is om onze rol in dit leven te spelen. Dat we ons bewust moeten zijn van onze verantwoordelijkheid, maar ook van onze roeping. Ieder van ons heeft een taak – niet alleen voor jezelf, je gezin en je naasten, maar ook naar de natuur om ons heen. De schepping, die we als geschenk van God hebben gekregen, moeten we doorgeven aan onze kinderen en kleinkinderen. Jane’s vraag is dan ook: hóé laten we dit na? Is het nog een leefbare wereld, of is alles verschroeid en het leven verdwenen? Helaas worden zelfs de mooiste levensvormen momenteel bedreigd.
Het volgende grote avontuur
Jane sprak ook over haar eigen dood, die ze zag als het ‘volgende grote avontuur’ van haar leven. Door alle ervaringen in de natuur – en misschien ook door haar blik op de dierenwereld en haar spirituele beleving – wist ze zeker dat het leven niet stopt bij deze aardse werkelijkheid, maar dat er ook een eeuwigheid is. Vandaar dat ze, op haar negentigste, dit volgende grote avontuur in de toekomst zag liggen. Als we de documentaire bekijken, zegt ze: “Dan ben ik al op die plaats.” Daar is ze heel helder in. Ze spreekt over God, niet expliciet over Jezus, maar ze is zich wel heel duidelijk bewust van een leven na dit leven.
Een vurig pleidooi voor hoop
Maar voor degenen die nu nog leven – dat zijn jij en ik – heeft ze vooral een belangrijke boodschap: “Ik hou een pleidooi van hoop.” Laten we die hoop vooral vasthouden, ook in ons individuele leven. Misschien zit je in een lastige of ongunstige situatie. Maar zelfs dan zegt ik: “Hou hoop en weet dat na deze dag een nieuwe dag komt, en na deze week een nieuwe week.” Er is hoop, ook als je ernstig ziek bent, als je moeilijkheden hebt in je gezin, of worstelt met zaken in je persoonlijke leven waar je maar niet doorheen lijkt te komen.
Onze persoonlijke roeping
Ze geeft ook aan dat we ons bewust moeten zijn van onze unieke, persoonlijke roeping. We zijn hier niet zonder reden. We hebben een reden om te leven, want we zijn door de Schepper gemaakt. Zoals de Bijbel in de Psalmen zegt: als klein kind in de moederschoot zijn we geweven. Daardoor hebben we een roeping van God gekregen. Het is zaak die roeping te ontdekken voor ons persoonlijke leven. In de eerste plaats om dicht bij de Heer te leven en ons afhankelijk te weten van Hem, maar daarnaast ook een bredere roeping in het licht van onze maatschappelijke verantwoordelijkheid.
Heb ik in mijn leven dat eruit gehaald wat God erin gelegd heeft? Heb ik de talenten gebruikt die mij zijn toevertrouwd? Daarom is het zo belangrijk dat we ons bewust zijn van onze opdracht. Niet krampachtig of gejaagd, maar beseffen dat er een taak is waar we ons aan mogen verbinden, en waarvan we mogen weten dat die van God is gegeven. Laten we onze tijd niet verspillen met allerlei onbelangrijke zaken, maar de ware waarde en betekenis van het leven in het oog houden.
Laat het licht schijnen
Jane roept ons op om niet in apathie te vervallen en de duisternis van deze wereld over ons heen te laten komen, maar om in onszelf het licht van God te laten schijnen. Dat is de invulling die ik er zelf aan geef, en wat voor mij de waarde van dit interview bepaalt, omdat er zoveel aspecten naar voren komen die ook het evangelie ons aanreikt.
Natuurlijk word je je op hoge leeftijd – zoals zij als negentigjarige – bewust dat het leven eindig is. Inderdaad, twee of drie weken na dit interview is ze overleden, terwijl ze nog midden in het leven stond en zelfs nog bezig was met een reeks lessen voor CEO’s en andere leiders uit de zakenwereld.
Wat komt er na dit leven?
Ze vroeg zich af: wat gebeurt er na dit leven? Dat is een vraag die we ons allemaal steeds weer moeten stellen. Zijn we ons ervan bewust dat het aardse leven – onze dagelijkse routine, de boodschappen, het werk, de voetbaltraining met de kinderen – een keer eindigt? Dat er een moment komt waarop we ons realiseren dat het leven eindig is, en we ons afvragen: wat is de zin van mijn leven? Maar ook: wat is mijn betekenis in de eeuwigheid?
Zoals Jane zelf zegt: naast dit aardse bestaan, na de dood, is er een leven, want het bewustzijn overleeft. Het bewustzijn gaat verder. En zo geloof ik ook. Ieder mens is uniek, heeft waarde voor God en zal ook ten opzichte van de Heer zijn verantwoordelijkheid hebben.
Jouw leven doet ertoe
Daarom: jouw leven doet ertoe. Ongeacht of je de reden van je bestaan al hebt gevonden, of dat je daar nog naar op zoek bent. God heeft je geroepen om ook in dit leven een plaats in te nemen. En daarnaast om je bewust te zijn dat er een hiernamaals is – een grote geestelijke werkelijkheid die wij nu nog niet kunnen zien.
Ook Jane zegt het: als ik dit verhaal vertel, dan ben ik er al niet meer. De documentaire is na haar dood uitgezonden; ze is nu in die werkelijkheid, zoals ze dat zelf noemt. En voor ons komt dat moment ook een keer. Dat neemt niet weg dat onze verantwoordelijkheid nu van belang is. Dat we nu in dit leven doen waar God ons voor geroepen heeft. Laten we ons ook bewust zijn van dat leven na dit leven. Ze zei in haar laatste woorden dat ze geen geheimen over het hiernamaals kon delen. Maar ze benadrukte tegelijkertijd dat jouw leven op deze aarde een verschil kan maken in het soort leven dat je na je dood zult vinden.
En dat is ook zo. Laten we vandaag de keuze maken om de eeuwigheid bij de Heer door te brengen. Dat is de oproep van het evangelie: dat we ons hart op Hem richten, Hem vragen ons leven te leiden, zodat we ook in de eeuwigheid met Hem verbonden zijn.
De laatste woorden van Jane Goodall
Vanaf de plek waar ik nu ben, kijk ik terug op mijn leven. Ik kijk terug op de wereld die ik heb achtergelaten. Welke boodschap wil ik meegeven? Ik wil er zeker van zijn dat jullie allemaal begrijpen dat ieder van jullie een rol te spelen heeft. Misschien ben je je er niet van bewust, misschien heb je haar nog niet gevonden, maar jouw leven is van belang, en je bent hier met een reden. Ik hoop dat die reden duidelijk zal worden naarmate je door het leven gaat.
Ik wil dat je weet dat, of je die rol die je verondersteld wordt te spelen nu vindt of niet, jouw leven wel degelijk ertoe doet. Elke dag dat je leeft, maak je een verschil in de wereld, en je kunt zelf kiezen welk verschil je maakt. Ik wil dat je begrijpt dat we deel uitmaken van de natuurlijke wereld, en zelfs nu, nu de planeet in duisternis gehuld is, is er nog steeds hoop. Verlies de hoop niet. Als je de hoop verliest, word je apathisch en zul je niets doen.
En als je wilt behouden wat nog mooi is in deze wereld, als je de planeet wilt redden voor toekomstige generaties – je kleinkinderen en hun kleinkinderen – denk dan na over de acties die je elke dag onderneemt. Want, vermenigvuldigd met een miljoen, of een miljard keer, zullen zelfs kleine acties voor grote veranderingen zorgen. Ik… Ik hoop simpelweg dat je begrijpt dat dit leven op Planeet Aarde niet het einde is. Ik geloof, en nu weet ik, dat er leven is na de dood, dat het bewustzijn overleeft.
Ik kan je vanuit waar ik nu ben geen geheimen vertellen die niet van mij zijn om te delen. Ik kan je niet vertellen wat je zult aantreffen wanneer je Planeet Aarde verlaat, maar ik wil dat je weet dat jouw leven hier op Aarde een verschil zal maken in het soort leven dat je na je dood zult vinden. Bovenal wil ik dat je beseft dat we, zolang we op Planeet Aarde zijn, deel uitmaken van Moeder Natuur. We zijn afhankelijk van Moeder Natuur voor schone lucht, voor water, voor voedsel, voor kleding, voor alles.
En terwijl we het ene ecosysteem na het andere vernietigen, de klimaatverandering verergeren en de biodiversiteit verminderen, moeten we alles in het werk stellen om de wereld een betere plek te maken voor de kinderen die nu leven en voor degenen die zullen volgen. Je hebt de macht om een verschil te maken. Geef niet op. Er is een toekomst voor jou. Doe je best zolang je nog op deze prachtige Planeet Aarde bent, die ik bewonder vanuit de plek waar ik nu ben.
God zegene jullie allen.
@Wim van Putten