Het gezinsleven
Deel 1
Een gave van God
Dit artikel stamt alweer uit de tijd dat ik in de gemeente een reeks avonden aan het gezinsleven wijdde. Mijn vrouw en ik hebben dat traject van opvoeden zelf echt met vallen en opstaan doorlopen. Onze drie kinderen zijn inmiddels uitgevlogen en staan op eigen benen.
Wat hier volgt is een kernachtige samenvatting van het onderwijs van toen. Als we nu terugkijken, doet het ons enorm goed om te zien dat alle liefde en energie die we erin hebben gestoken, daadwerkelijk vruchten heeft afgeworpen. Het is bijzonder om te zien dat onze kinderen nu zelf fijne gezinnen hebben, en dat ze bouwen op dezelfde fundamenten die wij ze vroeger hebben meegegeven.
Intimiteit
“Maar ik en mijn huis, wij zullen de Here dienen!” Deze bekende woorden uit Jozua 24:15 vormen de hartslag van een christelijk gezin. Want een gezin is geen toevallige samenloop van omstandigheden; het is een bewuste instelling van God. Al bij de schepping bracht Hij mensen samen, niet om langs elkaar heen te leven, maar om in diepe intimiteit met elkaar en met Hem verbonden te zijn. Maar wat houdt dat woord ‘intimiteit’ nu eigenlijk in? Het komt van het Latijnse intimus, wat ‘innerlijk’ betekent. Echte intimiteit ontstaat pas wanneer twee mensen de moed hebben om hun innerlijke belevingswereld voor elkaar te openen. Dat gaat niet vanzelf; het vereist communicatie. Niemand kan immers gedachten lezen, ook al denken we in een relatie soms gemakshalve: “Ze begrijpt toch wel wat ik bedoel?”
Intimiteit is een veelzijdig begrip dat zich uitstrekt over verschillende terreinen van ons leven. Allereerst is er de emotionele intimiteit, waarbij je je gevoelens durft te delen en de ander toelaat in je hart. Het is waardevol om te leren spreken over angst, vreugde, moeite of spanning, want emoties zijn geen vijanden die we moeten verdringen, maar horen bij het gewone leven. Het samen delen van hoogte- en dieptepunten geeft enorme voldoening. Daarnaast is er de lichamelijke intimiteit, die veel meer omvat dan vaak wordt gedacht. Mannen en vrouwen staan hierin vaak anders: waar bij de man de nadruk vaak sterker op het fysieke ligt, zoekt de vrouw vooral het gevoel van geliefd zijn, geborgenheid en bewondering. Seksualiteit wordt pas echt een liefdesdaad als het is ingebed in die ware intimiteit.
Verder is er de intellectuele intimiteit: elkaar laten delen in wat er die dag is gebeurd, vragen naar werk of school en samen nadenken over dingen. Ook sociale intimiteit hoort erbij, wat betekent dat je samen dingen onderneemt zoals winkelen, sporten of wandelen. Zulke gezamenlijke activiteiten blijven vaak lang in de herinnering hangen, al moet je er door de druk van werk en gezin wel bewust moeite voor doen. Tot slot is er de geestelijke intimiteit, helaas vaak het meest onontgonnen terrein. Juist in sommige kringen wordt geloof nog te vaak als iets strikt persoonlijks gezien, waardoor een essentieel deel van het leven buiten de relatie blijft. Samen bidden, lezen, of in stilte bidden terwijl je elkaar vasthoudt, en praten over wat je met de Heer beleeft, verdiept de band enorm. Intimiteit is je op al deze manieren openstellen zonder angst dat je kwetsbaarheid tegen je wordt gebruikt. Het is een groeiproces dat begint bij de verkering en doorgaat in het huwelijk, waarbij we elkaars ‘liefdestank’ moeten vullen door oog te hebben voor de behoeften van de ander.
Egoïsme
Wanneer verliefdheid uitgroeit tot het zeker weten dat je voor elkaar bestemd bent, geeft liefde de moed om je voor het leven te binden en samen een gezin te stichten. Zoals Spreuken 17:6 zegt: “De kroon der ouden zijn kindskinderen en de eer der kinderen zijn hun ouders.” Iedereen geeft echter een andere invulling aan het huwelijk, met eigen verwachtingen. Het gevaar is dat we ons eigen geluk zoeken, wat niet altijd het geluk van de ander betekent. Egoïsme is dan ook een grote vijand van het huwelijksleven. We moeten leren dit te herkennen en ertegen te strijden, wat soms moeite geeft. Het gaat erom dingen te doen zonder dat erom gevraagd wordt, positief over elkaar te denken en bewust te zoeken naar wat de ander nodig heeft. Wie zich zo laat vormen door de Heer, bouwt een huwelijk dat niet gebaseerd is op eisen, maar op dienen en samenwerking in plaats van concurrentie. In een gezond gezin is de relatie tussen man en vrouw de allerbelangrijkste; kinderen mogen daar niet tussenin staan, want een sterk huwelijk biedt hun juist de meeste geborgenheid.
Het gezinsleven staat vandaag de dag wel onder druk. Vroeger waren normen en waarden duidelijker en de samenleving overzichtelijker, maar nu beïnvloedt de maatschappij onze kinderen via tv, internet en vrienden met tegenstrijdige boodschappen. Dit maakt de begeleiding van ouders belangrijker en zwaarder dan ooit; we kunnen geen afstand doen van onze verantwoordelijkheid en zullen moeten investeren in tijd en energie. Daarbij probeert de ‘boze’ het gezin te ondermijnen door kloven te slaan, onbegrip te zaaien en egocentrisme te stimuleren. Jezus gaf ons het perfecte tegenvoorbeeld in Marcus 10:45: “Ik kom niet om gediend te worden maar om te dienen.” We moeten vrijheid voor elkaar zoeken en manipulatie vermijden, want dwingen schept slechts woede en bitterheid. Als er door teleurstelling muren zijn opgetrokken, kunnen we die alleen afbreken door eigen falen toe te geven en vergeving te vragen.
Communicatie
Communicatie kent vele hindernissen, zoals het niet tonen van gevoelens, angst voor veroordeling of het onderdrukken van emoties. Dit levert spanning op en als we niet praten omdat het ’te bedreigend’ is of om de partner te ‘ontzien’, leven we langs elkaar heen. Dat lijkt zorgzaam, maar is eigenlijk weerstand waardoor er nooit iets verandert. Als je je innerlijk niet deelt, kan de ander je ook niet steunen. Tijd investeren in openheid is cruciaal voor de relatie en de sfeer in huis.
De relatie tussen man en vrouw is een afbeelding van de relatie tussen God en mensen, een intimiteit waarin geen ruimte is voor derden. Dit vraagt om een belofte van onverbrekelijke trouw en toewijding. Hierbij gelden een aantal geestelijke principes. Ten eerste is de vrouw een gelijkwaardige partner, uniek en complementair. Er is geen sprake van overheersing; ze is geen kind dat overbeschermd moet worden, maar een persoon met een eigen verantwoordelijkheid en groei. Ten tweede moeten we leren communiceren en de geestelijke wereld kennen om ruzies niet te laten escaleren. Vervolgens is de relatie tussen man en vrouw prioriteit nummer één. Onvoorwaardelijke liefde betekent het beste voor de ander zoeken en fijngevoelig inspelen op behoeften zoals aandacht of troost. Bedreigingen zoals een schoonmoeder die niet loslaat of een te hechte band met ouders moeten worden aangepakt: “vader en moeder verlaten” is de Bijbelse opdracht. Ook moeten we elkaars behoeften leren kennen. Voor de vrouw zijn dat vaak liefde, tederheid en het gevoel geliefd te zijn; voor de man betekent dit soms ongemakken doorstaan en strijden voor zijn gezin. Hij is geroepen als geestelijk leider, niet alleen in de kerk maar ook thuis, al zijn het in de praktijk vaak de vrouwen die hierin vooroplopen.
@Wim van Putten