Ik trek ook een rode lijn 1/2
Waarom we bij elke rode lijn ook het begin moeten blijven zien
Afgelopen zondag, 8 november, trok in Amsterdam opnieuw een enorme stoet door de stad: volgens de organisatie meer dan 200.000 mensen, velen gekleed in het rood, in een mars rond het Vondelpark. Dertien organisaties deden mee, waaronder Oxfam Novib, Amnesty International en Save the Children. Wat al die mensen bindt, is hun verontwaardiging over het beleid van Israël, en dan vooral dat van Netanyahu. Ik wil in dit stuk ook een rode lijn trekken, maar met een andere inhoud.
Ik begrijp die verontwaardiging. Wie beelden ziet van kinderen, vrouwen en mannen die onder het puin vandaan worden gehaald, wordt daar stil van. Volgens het ministerie van Volksgezondheid in Gaza zijn er sinds oktober 2023 ruim 71.000 mensen gedood. Hoeveel van hen strijders waren, weet niemand precies; er bestaat geen betrouwbare verdeling. Achter ieder getal zit een mens die bij iemand hoorde.
Toch bekruipt mij het gevoel dat het debat vaak maar één kant op kijkt. Laten we daarom het begin niet vergeten. Op 7 oktober 2023 vielen Hamas-strijders Israël binnen. Ze doodden meer dan 1.200 mensen, voor het grootste deel burgers: jonge mensen op een festival, gezinnen en ouderen in hun kibboetsen en dorpen. Volgens een VN-rapport zijn er redelijke gronden om aan te nemen dat daarbij ook sprake was van seksueel geweld. Er werden 251 mensen als gijzelaar naar Gaza meegevoerd. Onder de slachtoffers waren Joden, maar ook moslims, Arabieren, Bedoeïenen en Druzen, mensen van minstens 33 nationaliteiten. Dit was geen aanval op een regering. Het was een aanval op mensen die hun leven probeerden te leiden.
Daarna besloot de regering van Netanyahu Hamas uit te roeien. Dat is niet gelukt, al is Hamas zwaar geraakt. Israël stelt dat Hamas zijn wapens, tunnels en raketlanceerders heeft ondergebracht op plekken waar burgers samenkomen, zoals bij ziekenhuizen en scholen; Hamas ontkent dat. Voor mij ligt daar een tweede rode lijn: wie vecht tussen burgers, brengt die burgers in gevaar, en dat mag niemand kunnen vergoelijken.
De angst dichtbij
Ondertussen groeit hier, om de hoek, de angst. Het CIDI telde in 2024 een record van 421 antisemitische incidenten. In 2025 waren het er 281, minder, maar nog altijd veel meer dan in de jaren vóór 2023. Frits Barend, journalist en televisiepresentator, vertelde in april hoe het is om als Jood naar de synagoge te gaan:
“Als ik naar buiten loop uit de synagoge, moet ik meteen naar mijn auto gaan. We mogen niet eens met meer dan drie mensen bij elkaar staan. Joodse scholen en synagogen worden zwaar beveiligd. Welke andere geloofsgemeenschap kent dat?”
Ik hoor ook van Joodse muziekoptredens en sprekers die uit zalen worden geweerd of niet doorgaan uit angst voor vijandigheid. Ik las in de krant dat een predikant na een lezing over Israël en zijn bijbelse visie daarop onder bedreiging naar zijn auto moest lopen. Bij aankomst ontdekte hij dat iemand zijn autobanden had lek gestoken.
Ik wil dit niet aan alle demonstranten in de schoenen schuiven. De meesten die zondag meeliepen, deden dat uit medeleven met onschuldige slachtoffers, en dat zie ik ook. Maar het is ook waar dat NOS een groepje meldde met spandoeken waarop
We support Hamas stond. De organisatie zei zulke deelnemers niet helemaal te kunnen uitsluiten. En ik zag een man met een bord waarop stond dat alle Joden Nederland uit moeten. Wat afschuwelijk dat iemand zo denkt. Dat is een gedachte die we kennen. Hitler dacht er ook zo over, en van de ongeveer 140.000 Joden die voor de oorlog in ons land woonden, is ongeveer driekwart vermoord. Dat mag nooit meer gebeuren.
Een belofte aan Abraham
Dan denk ik aan een woord uit de Bijbel. God zei tegen Abraham, de stamvader van de Joden en, via Ismaël, ook van de moslims, dat hij zou uitgroeien tot een groot en machtig volk en dat alle volken van de aarde in hem gezegend zouden worden (Genesis 18:18). In Genesis 22:18 klinkt het nog eens: in zijn nageslacht zullen alle volken van de aarde gezegend worden, omdat Abraham naar Gods stem heeft geluisterd. Neem dat even in je op. Alle volken.
Ik vroeg me af: hoe merken wij daar iets van? Ik ging op zoek, en ik kwam uit bij onze spreekkamers en bij de telefoon in onze broekzak.
Een zegen in de spreekkamer
Paul Ehrlich kreeg in 1908 de Nobelprijs voor Geneeskunde voor zijn werk over immuniteit. Hij bedacht het beeld van de “magische kogel”, een middel dat de ziekte raakt en het gezonde weefsel spaart, en gaf daarmee de chemotherapie haar naam en richting. Gertrude Elion ontving in 1988, samen met twee collega’s, de Nobelprijs voor een manier van medicijnen ontwerpen die gericht is op de ziekte zelf. Een van haar middelen, mercaptopurine, werd een belangrijke schakel in de behandeling van leukemie bij kinderen. Vroeger was deze ziekte vrijwel altijd dodelijk, maar dankzij combinaties van medicijnen is deze nu voor de meeste kinderen te genezen. Harold Varmus kreeg in 1989, samen met Michael Bishop, de Nobelprijs voor het inzicht dat kankergenen schuilen in onze eigen gezonde cellen en kunnen ontsporen. En Avram Hershko en Aaron Ciechanover ontvingen in 2004, samen met Irwin Rose, de Nobelprijs voor Scheikunde voor hun ontdekking hoe cellen eiwitten afbreken. Dat werk heeft mede de weg geopend naar medicijnen tegen een vorm van beenmergkanker.
Wat betekent dat voor ons? Ik keek naar de cijfers van het IKNL. Ongeveer de helft van de Nederlanders krijgt in zijn leven de diagnose kanker: 47 procent van de vrouwen en 54 procent van de mannen. In 1990 was het nog ongeveer één op de drie; we worden ouder, en kanker komt vooral op latere leeftijd voor. Leg je die percentages op een menigte van 200.000 mensen, dan gaat het om bijna honderdduizend mensen. Dat is een rekenvoorbeeld, want een rodelijndemonstratie is geen doorsnede van Nederland. En dan tel ik de ouders, partners, kinderen en vrienden nog niet mee. Bijna iedereen kent iemand van wie hij houdt en die kanker kreeg. Natuurlijk heeft niet elke patiënt een middel van precies deze onderzoekers gekregen, maar de kennis waarop onze kankerzorg rust, is mede dankzij hen gegroeid.
Lees hier deel 2
@wimvanputten
Startpagina