Het gezinsleven
Deel 2
In deel 1 is gesproken over het belang van intimiteit in het gezin, dat door God is ingesteld voor diepe verbondenheid. Echte intimiteit, afgeleid van intimus ('innerlijk'), vereist open communicatie en het moedig delen van je innerlijk leven. Dit strekt zich uit over vijf cruciale terreinen: emotioneel, lichamelijk, intellectueel, sociaal en geestelijk.
De grootste bedreiging voor het huwelijk is egoïsme, waarbij men onbewust het eigen geluk zoekt ten koste van de partner. Een gezond huwelijk is gebaseerd op dienen, niet op eisen. De relatie tussen man en vrouw is de fundering en moet prioriteit krijgen, aangezien dit de basis is voor de geborgenheid van de kinderen.
Ouders moeten extra investeren in tijd en energie om hun kinderen te begeleiden tegen de druk van de maatschappij. Onvoorwaardelijke liefde betekent het beste voor de ander zoeken, elkaars behoeften vervullen en communicatie en trouw als hoogste goed zien.
Liefde is smeermiddel
Naar de kinderen toe moeten ouders samen actief leidinggeven. De Bijbelse begrippen nouthesia (onderwijzen, in gedachten brengen) en paideia (opvoeden, trainen, en ook kastijden ter bescherming) wijzen beide op actie. Kinderen worden niet vanzelf groot en hun karaktervorming vraagt om inzet. Dit betekent praten in een gezin, maar dan wel in een dialoog zodat je weet wat er in het kind omgaat. Luister naar ze, help ze hun gevoelens te uiten en wees er fysiek als ze thuiskomen. Kinderen hebben behoefte aan duidelijkheid en willen begrijpen waarom iets moet; “omdat ik het zeg” volstaat niet. Liefde is hierbij het smeermiddel. Laat merken dat je van ze houdt door positieve woorden, tijd, aandacht, cadeautjes en vooral ook lichamelijke aanraking en knuffels, ook als ze ouder worden. Als een kind zich gewaardeerd voelt, staat het open voor vorming. Omdat elk kind anders is, is het belangrijk om ook individuele aandacht te geven, bijvoorbeeld door ze apart mee te nemen voor een dagje uit.
De opvoeding verandert naarmate kinderen ouder worden. De puberteit brengt afstand, een eigen mening en conflicten met zich mee. Dat kan ouders onzeker maken, maar conflicten zijn normaal in een gezond gezin; het zou verdacht zijn als ze er niet waren. Kinderen zoeken in hun onzekerheid naar grenzen en duidelijkheid. Het is cruciaal om te blijven praten en vooral te luisteren, om te voorkomen dat communicatie ontaardt in een scheldpartij. Er is niet één perfecte methode, maar ouders moeten wel op één lijn zitten om manipulatie te voorkomen. Zoals Deuteronomium 6:7 ons leert, moeten we de woorden van God inprenten op elk moment: in huis, onderweg, bij het opstaan en het slapengaan. Kinderen zijn nieuwsgierig en die momenten zijn door God gegeven kansen voor overdracht van waarden. Maak daar bewust tijd voor vrij, bijvoorbeeld tijdens de maaltijd – en laat die tv dan eens uit of leg je iPhone weg.
Tekortkomingen
Het allersterkst draag je waarden over door je eigen voorbeeld. Als ons gedrag niet klopt met onze woorden, prikken kinderen daar zo doorheen. Schroom niet om je normen vanuit Gods woord door te geven, want die bieden rust en een doel, maar doe dit met wijsheid en liefde. Leiding zonder liefde wordt dictatoriaal, maar liefde zonder leiding is zwak. Leer kinderen ook spreken over hun emoties en innerlijk, zodat ze dat later in hun eigen relaties ook kunnen. Moedig ze aan vragen te stellen en wees niet bang om je eigen tekortkomingen toe te geven. Zeg sorry als je fout zat; dat bouwt bruggen. Houd onvoorwaardelijk van ze, los van prestaties of gedrag. Daarnaast moeten kinderen leren dienen en verantwoordelijkheid dragen door taken in huis te doen, zoals stofzuigen of grasmaaien. Dat geeft voldoening, zeker als je je waardering daarvoor laat blijken.
Correctie hoort bij opvoeden, maar mag nooit voortkomen uit ongecontroleerde woede of eigen frustratie. Dat is destructief. Boosheid kan functioneel zijn, maar liefde moet centraal blijven staan. Schelden, vernederen en kleineren werken averechts en zorgen ervoor dat een kind zich afsluit. Kinderen hoeven niet perfect te zijn en mogen fouten maken, net zoals onze hemelse Vader ons steeds weer nieuwe kansen geeft. Soms is de situatie zwaar, bijvoorbeeld door echtscheiding of een moeilijk huwelijk, en lijkt de opvoeding geen effect te hebben. Blijf dan toch positief, geef complimenten, vermijd dreigementen en blijf bidden en strijden in geloof. Een kind gehoorzaamheid leren is geen vies woord, maar ga geen machtsstrijd aan. Regels worden pas echt geaccepteerd als een kind zich geliefd weet en voelt dat de ouders het beste met hem voorhebben. Anders ontstaat er weerspannigheid die later alsnog aan de oppervlakte komt.
Leiderschap
Als afspraken niet worden nagekomen, hoort daar een redelijke, consequente straf bij. Betrek oudere kinderen bij het opstellen van regels. Als je straft, doe je het kind niets aan; ze doen het zichzelf aan door de regels te overtreden.
Tot slot is de rol van de vader van onschatbare waarde. Mannelijk leiderschap geeft een kind een basis, en afwezigheid van een vader – fysiek of emotioneel – laat een diepe ‘vaderhonger’ achter die voor veel problemen kan zorgen. Veel kinderen groeien op in eenoudergezinnen of met vaders die wel thuis zijn, maar niet beschikbaar of hulpeloos in de opvoeding. Het zelfbeeld van een kind hangt sterk af van hoe de vader met hem omgaat. Vaders hebben een Goddelijke verantwoordelijkheid en hoewel moeders het vaak van nature goed doen, moeten mannen hun plek innemen. In het koninkrijk van God is het gezinsleven een heerlijke zaak. Er is, naast de relatie met de Heer, geen groter geluk dan een gezond gezin. Het evangelie geeft ons alle tools om daaraan te werken. Wie het beste zoekt voor de ander, zal rijk gezegend worden door zijn geliefden en door de Heer.
Het is nogal wat, alles wat je hier gelezen hebt. Zelf heb ik er altijd naar gestreefd om op deze manier met mijn kinderen en mijn vrouw om te gaan. Dat dit niet altijd is gelukt, zal niemand verbazen. Het leven loopt nu eenmaal niet altijd zoals we willen, en dat moeten we accepteren. Maar als we de liefde centraal blijven stellen en onze verantwoordelijkheid nemen naar onze partner en kinderen toe, zul je zien dat dat uiteindelijk tot zegen leidt.
@Wim van Putten